Borgarseta i Borgund

Giske, Valderhaug og resten av nordsoknet

 

Norddelen av Borgund sokn inneheldt ikkje berre den sogekjende herregarden Giske, men også ein av dei fire strandstandane på Sunnmøre (om då ikkje også Halkjelsvik skal reknast som strandstad), nemleg Valderhaug, ein tett- og tollstad med stundom ikkje mindre enn fem-seks borgarsete i drift samtidig, dei fleste på Laberget, som har namn etter den «ladinga» som fann stad der, lasting av skuter og skip.

  Den mektigste adelsætta i Norge noka tid hadde Giske som setegard, fra 900-talet og fram til 1582,  og segnene og songane om Giskeadelen har vore levande like opp til vår tid. Visa om «Skjønn Valborg» og den ulukkelege lagnaden hennar blei sunge over heile Norden, og på Giske kunne alle som ville få syn for song, den fagre gravsteinen hennar under takdryppet til marmorkirka.

  Alle jektene fra Nordlanda og Finnmarka ankra til vanleg opp under Valderhaug, det kunne vere fleire hundre om gongen, og tusenvis av folk var samla. Dei håsetane (mannskap) som var «finnar» (samar) tok då turen til Giske for å helse på nokre bautasteinar med innskrifter som ga hint om at dei stamma fra Giske. Dessutan: Stamfaren til Arnungane, Giskeadelen, heitte jo Finnvid funnen, og mange av arnungane hadde «finn» i namnet.

  All annan skipstrafikk langs kysten nordom Stad fór også framom Valderhaug, og stundom blei mange skip på veg til eller fra Trondheim og Arkangelsk liggande der både i dagar og uker. Det var derfor borgundpresten Knud Mann meinte at det sjukehuset for spedalske han ville skipe skulle ligge nett der. Men, som kjent, romsdalingane stakk av med prestepengane og bygde hospitalet på Molde (Reknes). Dei fleste spedalske kom likevel fra Sunnmøre; ingen veit enno korfor.

  Borgarsetet på Giskegard kom opp i første halvdelen av 1600-talet, borgarseta på Valderhaug mest truleg fra 1560-åra og utetter, det same gjeld nok Søvik og Hannsund. Her skal borgarseta i området reknast opp slik: Giskegard med Furkenholmen, Valderhaug (eit samlestykke), Laberget I-V, Myra, Jangarden og Valderhaugstrand; og i resten av nordsoknet: Bjørnøya, Ganlem, Søvik, Hannsund og Slotsvika.

Sjå under nærare om dei einskilde borgarseta:

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s