Bjørkavågen

Det opphavlege namnet på garden var Galtevågen. Anders Hanssen Møller, futen på Sunnmøre, brukte garden fra 1691 til han døydde i 1707. Han døypte om garden til Birkevaag, som seinare er blitt fornorska til det uhistoriske Bjørkavågen.

  Sonen HANS MØLLER overtok garden og handla kanskje her ei tid før han kjøpte borgarsetet i Hanken. I 1720-åra selde Møller garden til søstera Elisabet.

  I 1747 selde ho vidare til OLE ALSING, fut på Sunnmøre fra 1743. Alsing var i første ekteskapet sitt verson av storkjøpmannen Hans Hornemann i Trondheim og dreiv samhandel med han. Alsing svarte handelsskatt i Borgund i 1747 og 1749, i Vatne i 1751 og atter i Borgund 1753-60. Fra 1758 er han titulert kammerråd. Alsing hadde store økonomiske interesser i Romsdal, der han m.a bygde jernverket i Osen, og han flytta i 1760-åra til Vestnes gard og busette seg der. Elles var han ille likt på Sunnmøre, både mellom bønder, borgarar og embetsmenn, så Ole Alsing hadde også andre gode grunnar til å flytte. Ingen privilegert handel her seinare.

Advertisements

Korsneset

I 1620 kalla Skotteneset. Den første kremmaren vi kjenner til her heitte SØREN. Han var borgar av Bergen og er nemnd første gongen i 1606-07, då han bøtte for å ha handla på Sunnmøre i ulovlege tider. Farsnamnet hans er ikkje kjent, heller ikkje året då han tok borgarskap. I 1619 vitna han i lag med Lauge Jenssen på Riksheim om futen Lauritz Christensen sin ulovlege handel. Seinare høyrer vi ikkje meir om han. Sidan Korsneset alt i 1620 blei kalla Skotteneset er det rimeleg at ein skotte hadde handla her før Søren, som heller var dansk enn skotsk. Kanskje var Søren gift med enka etter skotten og såleis kanskje stefar til «skotten» som handla her etter han.

  WILLUM DAVIDSEN HAY (Skott) kom hit truleg kring 1620. Han var kanskje lik den Willum Davidsen fra Orknøyane som tok borgarskap i Bergen i 1619. I 1612-13 var Willum Hay håsete på jekta som førte kongen sine landskyldvarer til Bergen; styremann på jekta var Jacob Olsen Skott i Vik på Ellingsøya, kanskje ein slektning. I 1629-30 blei Willum Davidsen, då med tilnamnet Tranvog, bøtlagd for å ha vore til sengs med festarmøya si, som heitte Synneve, nett det same som enka etter den nyst avlidne borgaren Jens Jull i Tranvågen. Willum Davidsen døydde kring 1670. Dei siste 30-35 åra han levde ser han ikkje ut til å ha drive handel. Sonen David Willumsen overtok plassen etter faren, men kan ikkje ha drive handel. Enka etter han blei gift med David Ottesen fra Fiskarstranda, som heller ikkje handla her.

  Kring 1750 kom det så atter ein kremmar hit, nemleg ANDREAS THORSBERG, ukjent opphav (namnet stundom skrive Tansberg, sjå Langlo), som svarte handelsskatt 1751-56. Han døydde i 1757, fallitt. Aktiva i buet var nær 977 rd, men nedsett til 724 rd etter auksjon; passiva var snautt 1166 rd.

  I 1759 kom CHRISTEN PEDERSEN GENSBERG (sjå Haugsholmen) til Korsneset, og i 1761 ekta han enka etter Thorsberg. Gensberg tok borgarskap som skipper i Bergen i 1741. Han handla nok på Korsneset, men svarte ikkje handelsskatt, kanskje fordi han var borgar av Bergen. Han og kona budde på Laberget i 1762 og denne velbemeldte Gensberg var då en fattig og uformuende Mand. Han døydde i Bergen i 1766.

  I 1762 overtok ISAK ANDERSSEN UHRIE Korsneset. Han var sersjantson fra Eid i Nordfjord. Av profesjon var han skreddar, men dreiv også handel, utan å svare handelsskatt. Då han døydde i 1767 overtok enka, Henningia Knivsberg, kremmardatter av sunnmørsætt (fra Kniven eller Knivsflå i Geiranger) fra Hildeøyri, Innvik i Nordfjord. Ho svarte handelsskatt berre i 1770. I buet til Uhrie var aktiva vel 477 rd og passiva det same. Største kreditoren var kjøpmann Pytter i Bergen med ei fordring på nær 278 rd.

  I 1771 ekta enka HANS SØEVIG, kremmarson fra Søvik. Han hadde vore informator, huslærar, for barna til Iver Høgh i Vegsund; helst var han student og kanskje hadde han studert teologi, for då han døydde i 1818 blei han titulert Herr, og det var få utanom prestar forunt å bli nemnd slik på denne tida. Også Søevig dreiv nok litt handel, men utan større hell, og utan å svare handelsskatt. Seinare ingen handel på Korsneset.

Tranvågen

I 1607 tok JENS JULL borgarskap i Bergen, og same året finn vi han nemnd mellom dei bøtlagde borgarane på Sunnmøre. Dette er den første kremmaren vi kjenner til her, og kanskje var han den einaste. Jull dreiv det stort, såleis skatta han i 1629 av heile 5 drengar. Han dreiv også trelasthandel. I 1620-23 er han oppført som seljar av fleire skutelaster, ofte i lag med borgarane på Langskipsøya. I 1633 er enka etter Jens Jull, Sendue (Synneve), oppført som borgar. Den neste borgaren som ser ut til å ha budd og handla her er JOHAN FABIAN. I 1640-41 laut han bøte 0,5 rd for å ha slått Peder Traneuogs datter under øridt. Året etter var han sjølv utsett for åtak, då Olaf Vevar slo inn nokre ruter hos han; dette laut vevaren bøte 2 daler for. I 1643 tok så Johan Fabian, fødd i Helsingør, borgarskap i Bergen. I 1645 er han oppført som strandsidder. I 1648-49 var han atter i klammeri. Han laut då bøte 2,5 rd for å ha slått ein ulsteinmann i haudet med ei børse. Siste gongen vi høyrer om Johan Fabian er i 1656, då han stemnde ein mann i Mausavågen for skyld och gield, nemleg 9 daler etter Fabian si rekneskapsbok, som han la fram i retten.

Hanken

I 1612 skipa bergensskuta Røde løve ut 200 tylvter sagbord herfra. Dette er det første vi høyrer om handel i Hanken. Mest truleg var det allereie då den mangfaldige RASMUS LAURITZEN STUD, kjøpmannsson fra Fåborg, som hadde hand om handelen her. I 1607-10 var han fut i Stavanger len. Fra 1612 var han byfut i Bergen, der han tok borgarskap i 1619. I 1613-42 var han rådmann i byen og 1642-50 borgarmeister. Fra før 1617 var han ombodsmann for Rosenkrantzgodset, som for ein stor del låg på Sunnmøre, fra 1623 også for Giskegodset. 1621-35 var han dessutan tollmeister i Bergenhus len. Han åtte også eit stort privat jordegods. Hovedtyngda av dei økonomiske interessene hans var knytta til Sunnmøre, og det er god grunn til å tru at han heldt seg i futedømet stordelen av året, i alle fall før han blei borgarmeister i Bergen. På Sunnmøre dreiv han trelasthandel i stor stil  og truleg også annan handel. På Hankeneset heldt han kjøpsveinar, og vi kjenner dei følgande:

  LAUGE JENSSEN, seinare på Riksheim, MATHIS HANSSEN, seinare i Spjekavik, handla for Rasmus fra kring 1620 og utetter i vel 20 år, SØREN MIKKELSEN, seinare kremmar på Sørneset, handla her i slutten av 1640-åra i lag med JACOB JENSSEN RIBER, som seinare handla i Øysteinsvika i Ålesund. Kring 1650 var ANDERS HANSSEN, seinare truleg kremmar i Steinvågen, kjøpsvein her.

  Versonen til Rasmus Lauritzen Stud, HENNING HANSSEN SMIT, kjøpmannsson fra Tønder, tok over handelen og stillinga som ombodsmann for Giskegodset etter verfaren. Henning Hanssen var rådmann i Bergen fra 1657 til han døydde i 1664. Han budde etter alt å døme i Hanken; Giskegard brukte han som avlsgard.

  MARGRETE RASMUSDATTER STUD, enka etter Henning Hanssen, dreiv så handelen til kring 1680, då ho ekta magnaten Christopher Pedersen Hiermand, sokneprest i Borgund og prost på Sunnmøre. Margrete må ha gjort inntrykk på omverda, for det oppsto fleire segner om «Margrete i Hanken», som ho blei heitande på folkemunne.

  Fra kring 1680 dreiv sonen hennar, CHRISTEN HENNINGSEN SMIT, handelen her. Han budde i Bergen, der han var rådmann 1684-1701 og borgarmeister 1701-03. Av kjøpsveinane hans kjenner vi TYGE DAVIDSEN, seinare kremmar på Gåsholmen, som var her i stordelen av 1690-åra. I 1701 heitte kjøpsveinane NILS THORSEN SMID og HANS GREGORSEN, den førstnemnde kanskje ein slektning, den sistnemnde fra Fiskarstranda.

  Den neste kjøpsveinen var JENS ERIKSEN GRAN, løytnantson fra Nordfjord og av Stud-ætta på morssida. Gran overtok Hanken som sjølvstendig kremmar då Christen Henningsen Smit døydde i 1703. Han var gift med ei datter av Søren Mikkelsen på Sørneset, ein tidlegare kjøpsvein her; ho hadde før vore gift med sorenskrivar Jacob Mathissen Ebeltoft, kanskje son av den ovannemnde kjøpsveinen Mathis Hanssen. Jens Gran var seinast i 1710 flytta til Molde, der han var kjøpmann; sidan kjøpmann i Litje Fosen (Kristiansund).

  Handelen ser så ut til å ha lege nede til 1719, då HANS MØLLER, son av futen Møller, bygsla borgarsetet her på vilkår av at han sette det i fuldkommen brug og stand igien lige som den før haver været. I 1725 kjøpte han Borgund kirke for 672 rd. Møller sjølv budde i Bjørkavågen, men dreiv truleg handelen her til han døydde i 1734 som ein grunnrik mann (nettoen i dødsbuet hans var på over 8500 rd). Seinare ingen handel her.

Humla

På sørsida av øya Humla ligg Kremmarstøa. Vi kjenner ikkje til kvar for kremmar som budde her, men det kan ha vore Johan Fabian, som er plassert i Tranvågen, men det var helst ein annan, eller andre. 

Humlekalven

Her kan ha vore borgarsete lenge før 1685, då JENS MORTENSEN KNAG, som før hadde tent Margrete i Hanken og andremannen hennar Christopher Hiermand, bygsla holmen. Jens Mortensen budde på lag fra same tid på Indre Fauske i Sykkylven. Fauskejyden, som han blei kalla, dreiv truleg utror fra Humlekavlen og kanskje også sesonghandel her. Ettermennene til Jens Mortensen på Fauske åtte Humlekavlen heilt til 1786. Dei ser ikkje ut til å ha handla her, men det er vel truleg at dei brukte holmen som fiskevær.

  Kjøparen i 1786 var JACOB SIVERTSEN, kremmar på Flisholmen, som nok handla her i fisketida. Seinare overtok INGEBRIGT NORDAHL eller MURIE, også kremmar på Flisholmen, Humlekavlen.

  Ved arv kom holmen i 1844 i eiga til kremmaren LARS THOMMESEN i Tusvika, som likeeins kan ha handla her i fisketida. Det kan også tenkast at versonen til Thommesen, CARL LUDVIG LIED, også kremmar i Tusvika, handla her til sist i 1860-åra. Thommessen selde Humlekavlen til dattersonen Hans Lauritz Flindt i 1873 for 100 spesiedaler.

Djuvika

1625-30 brukte sorenskrivaren Peder Jenssen garden, 1630-36 den avsette futen Jens Davidsen. Så var ein Lars brukar like til kring 1680, då kaptein Fredrik von Badenhaupt kjøpte garden.

  I 1685 selde enka garden til HANS FRANTZEN STOKBERG, borgar på Vågnesholmen, som flytta hit i 1691. Han dreiv tvillaust handel ei tid kring 1700, men i 1718 fekk han tingsvitne på at han ikkje hadde handla her sidan han flytta fra Vågnesholmen, men dette treng vi ikkje legge vekt på. Dattera Mein Stokberg, enke etter Henrik Holtermann på Brunholmen, kjøpte garden i 1729 og busette seg her, men utan å drive handel, ser det ut til.

  Sonen HANS HENRIKSEN HOLTERMANN tok truleg til å handle her midt i 1730-åra (i 1742 er det opplyst at han hadde handla i 7 år). I 1747 eller 1746 busette han seg på Molde som kjøpmann. I 1760 kjøpte han herregarden Austråt og flytta dit. Fra Molde dreiv han handel både på Tyskholmen og Giskegard.

  Allereie i 1745 var Djuvika seld til JØRGEN JØRGENSEN HØGH, borgarson fra Vegsund, som flytta hit då Holtermann fór. Han svarte handelsskatt 1749-55, enka 1756. Det var berre så vidt buet til Høgh bar seg, men det var store summar det dreidde seg om (over 5000 rd på begge sider). I 1749 blei det oppgitt at det kunne svarast 12 rd årleg i staden for konsumpsjon og handelsskatt av Djuvika.

  I 1759 kjøpte sorenskrivar MELCHIOR FALCH garden. Også han handla her; handelsskatt 1759-62. I 1780 selde han til sorenskrivar Johan Lausen Bull, som kan ha budd her til 1789.

  Dette året selde Bull til HENNING MARTIN ABELSET, presteson fra Haram. Abelset fekk kongeleg kremmarløyve i 1789 og svarte handelsskatt 1793-98. Han døydde det siste året, fallitt. Futen Ole Christian Bull kjøpte så garden.

  I 1810 kjøpte haugianaren LARS NORE, bondeson fra Sønsteby, Uvdal i Numedal, garden. Nore fekk kongeleg kremmarløyve i 1811 og svarte handelsskatt 1811-30, enka 1831-37. Dei handla også på Hattholmen.

  Den som helst dreiv handelen fra Lars Nore døydde i 1829 var versonen ARNE SVENDSEN, haugianar og kremmarson fra Ørstavik, som døydde i 1835.

  Enka etter han ekta i 1837 TORKILD GUNDERSEN fra Sønstegard, Nore i Numedal. Han svarte handelsskatt 1838-48 (somme av åra er Lars Nores enke oppført i skattemanntalet). Seinare ingen privilegert handel.